Een bijzondere tomaat: Zapotec Pleated

De Zapotec Pleated (pleated betekent 'geplooid') is een opvallende erfgoedvariëteit ofwel heirloom. Deze bijzondere tomaat is afkomstig uit de Mexicaanse deelstaat Oaxaca, waar de inheemse Zapotec-bevolking haar al generaties lang teelt. Mogelijk gaat de geschiedenis van deze tomaat terug tot de 16e eeuw of zelfs nog verder, waardoor zij behoort tot de oudste nog bestaande landrassen van Mexico.

Hoewel de huidige Zapotec Pleated ongetwijfeld in de loop der eeuwen door selectie is verfijnd, vertegenwoordigt deze heirloom een eeuwenoude landbouwtraditie.

De oorspronkelijke domesticatie van de tomaat vond waarschijnlijk duizenden jaren geleden plaats in het Andesgebied van het huidige Peru en Ecuador. Van daaruit verspreidde de plant zich noordwaarts naar Mexico, waar verschillende inheemse volkeren de tomaat verder selecteerden en uiteenlopende landrassen ontwikkelden. De Zapotec Pleated – ook bekend als Oaxacan Ribbed, Zapotec Tomato of Tomate Criollo – is daarvan een perfect voorbeeld.

Traditioneel wordt deze tomaat geteeld op hoogtes tussen ongeveer 1.200 en 2.400 meter, waar warme dagen en koele nachten bijdragen aan een uitstekende smaakontwikkeling. Binnen Zapotec-families werd het zaad van generatie op generatie doorgegeven. Tegenwoordig wordt deze bijzondere variëteit wereldwijd gekoesterd door liefhebbers van bijzondere tomaten.

De plant vormt lange, krachtige ranken en kan gemakkelijk twee meter of hoger worden. De planten zijn vitaal en productief en presteren bijzonder goed in warme, zonnige en relatief droge omstandigheden. Dankzij hun diepe wortelgestel kunnen zij perioden van droogte redelijk goed doorstaan, al levert een gelijkmatige watervoorziening de mooiste vruchten op. De eerste tomaten zijn doorgaans oogstbaar na ongeveer 80 tot 85 dagen.

De vruchten vallen op. Het zijn grote vleestomaten van gemiddeld 280 tot 450 gram. Exemplaren van meer dan een halve kilo komen met enige regelmaat voor. De tomaat heeft diepe ribben, plooien en groeven. Sommige tomaten lijken op een geplooide rok of een minipompoen. De kleur varieert van helder roze tot roze-rood, soms met subtiele oranje of goudkleurige schakeringen. De dunne schil omsluit stevig, sappig vruchtvlees met relatief weinig zaden, waardoor de tomaten bijzonder vlezig zijn.

Die onregelmatige vorm maakt het schillen een stuk lastiger dan bij ronde tomaten, maar daar staat een uitzonderlijk uiterlijk tegenover. Ook de smaak behoort tot de sterke punten van de Zapotec Pleated. Het vruchtvlees is zacht en sappig, met een aangenaam zoete smaak die mooi in balans wordt gehouden door een frisse, maar niet overheersende zuurgraad. De combinatie van stevigheid, sappigheid en een relatief klein zaadcompartiment maakt deze tomaat bijzonder veelzijdig in de keuken.

Door de diep geribde vorm zijn de vruchten uitstekend geschikt om te vullen. Daarnaast komen ze volledig tot hun recht in salades, op sandwiches, in verse salsa's en carpaccio's, of eenvoudig besprenkeld met extra vergine olijfolie en wat zeezout. Ook geroosterd of gegrild behouden ze hun karakteristieke smaak. Hun opvallende vorm maakt ze bovendien tot een echte blikvanger op de eettafel of in een schaal met verschillende tomatenrassen.