Een bijzondere tomaat: Silky Pink

In 2014 introduceerde zaadveredingsbedrijf Rijk Zwaan in De Lier, in samenwerking met Duijvestijn Tomaten, de Silky Pink. Wij kennen hier voornamelijk de traditionele rode tomaat, maar in veel landen in Azië zijn de populairste tomaten tegenwoordig echter roze.

Wat de Silky Pink zo bijzonder maakt is niet alleen zijn roze kleur, maar ook zeker de opvallende smaak. Ze zijn fruitig, zachter van smaak, zijn sappiger en hebben een uitgebalanceerde zoet-zuurverhouding.
Behalve in de Oosterse keukens komt de Silky Pink ook in de Westerse keukens goed tot zijn recht. Rijk Zwaan richt zich met deze tomaat op de Europese markt en dus zeker niet alleen op consumenten met een Aziatische achtergrond. Er is wel geprobeerd om de Silky Pink in een Aziatische supermarktketen te verkopen, maar het bleek dat zowel allochtone als autochtone klanten de tomaat waardeerden.

Rijk Zwaan ziet voor de Silky Pink veel kansen, maar men ziet vooral potentie in Groot-Brittannië, waar de roze tomaat als een mooie aanvulling in de tomatencategorie wordt gezien. In Nederland is hij nog maar mondjesmaat te vinden in de schappen van de supermarkt.Dat zal in de toekomst zeker gaan veranderen, denk ik.

Zaden van de Silky Pink zijn jammer genoeg nog niet voor de hobby beschikbaar.

Tomaten en witte vliegjes (2)

Ik had hier al beschreven dat witte vliegjes – en dan vooral kaswittevliegen (Trialeurodes vaporariorum) – erg van tomaten houden, maar dat tomaten en de kwekers daarvan het met die liefde niet zo eens zijn. Noem het een haat-liefde verhouding, waarbij de liefde van één kant komt. Nu zijn er wel professionele methodes om van die lastpakken af te komen, maar voor een hobbykweker levert dat vaak onoverkomelijke problemen op. Wie gaat nu de natuurlijke vijand van de witte vlieg in zijn mini-kasje loslaten? Maar zelfs echt grootschalige verbouwers van tomaten zien liever dat de vliegjes hun kostbare tomaten helemaal met rust laten, al was het alleen maar omdat iedere bestrijdingsmethode geld kost.
Logisch dus dat onderzoekers bleven zoeken naar een volstrekt natuurlijke oplossing. Het blijkt nu dat een bijzondere tomaat, de Currant Sweet Pea (Solanum pimpinellifolium of Lycopersicon pimpinellifolium), zoveel geurstoffen weet af te scheiden dat een witte vlieg nauwelijks zin meer heeft om van de tomatenplant te snoepen. Zie hier voor een beschrijving van deze aparte tomatensoort. Er lijkt een schadevermindering van wel 80% te ontstaan[1].

Ha, dachten de wetenschappers direct, stel je voor dat we die eigenschap van de Currant Sweet Pea weten in te bouwen in de genen van de reguliere tomaat, want dan hoeven de tuinbouwers ook geen bestrijdingsmiddelen (in de ruimste zin des woords) meer te gebruiken. Goed voor het milieu en goed voor de portemonnee.

Het aparte is natuurlijk dat de tomaten ooit diezelfde resistentie tegen witte vliegjes hadden, maar die is er per ongeluk uitgekweekt om een langere houdbaarheid te verkrijgen. Nu gaat men proberen om de oude resistentie terug te kweken.

Voorlopig zou het een goed idee zijn om de Currant Sweet Pea naast of tussen je andere tomatenplanten te gaan aanplanten. Zaadjes zijn hier te koop.

McDaniel et al: Novel resistance mechanisms of a wild tomato against the glasshouse whitefly in Agronomy for Sustainable Development – 2016

Gazpacho en Acquacotta

Gazpacho is tegenwoordig een koude Spaanse tomatensoep met een Portugees broertje dat de ietwat afwijkende naam gaspacho draagt. De soep is zeer populair omdat deze zo heerlijk verfrissend is in het soms verschroeiend hete zuiden van het Iberische continent.

Er bestaan diverse variaties, zelfs enkele zonder tomaten. De tomaten worden dan vervangen door andere verfrissende soorten groente of fruit, zoals avocado, komkommer, peterselie, watermeloen of druiven.
Het is van oorsprong een gerecht voor arme landarbeiders die simpelweg toevoegden wat er toevallig op dat moment voorradig was. In zijn meest eenvoudige vorm wordt oud brood, samen met water, knoflook en olijfolie met een vijzel (toen in Spanje een dornillo genoemd) tot een pasta verpulverd.

Je ziet dat er heel vroeger geen tomaten in het gerecht werden verwerkt. De oorzaak daarvan is dat het gerecht zoveel ouder is dan 1492, het jaar dat Columbus het Amerikaanse continent ontdekte. Tomaten waren inheems in zuidelijk Amerika en dus konden ze toen nog niet in de gazpacho worden gebruikt.

De naam gazpacho is al zo oud dat de verklaring in de mist van de geschiedenis verloren is gegaan. Sommigen geloven dat het een van oorsprong Moors gerecht is dat gedurende de Moorse overheersing van zuidelijk Spanje is opgenomen in de regionale keuken, maar anderen denken dat het nóg ouder kan zijn en is afgeleid van het Hebreeuwse woord gazaz, dat 'in stukken breken' betekent en dus verwoordt wat er met de stukken oud, hard brood moet worden gedaan. In dat laatste geval hebben de Romeinen een vroege versie van gazpacho naar Spanje overgebracht.

In het naburige Italië is er een vergelijkbare warme soep, acquacotta ('gekookt water'). Diens geschiedenis gaat ook terug naar de oudheid en het gerecht is ontstaan in de kuststreken van het zuidelijk gelegen Toscane. De ingrediënten kunnen variëren. De belangrijkste ingrediënten van de acquacotta waren water, oud brood, uien, tomaten en olijfolie. Daaraan werden nog andere groenten, die 'in het seizoen' waren, toegevoegd. Tot het begin van de 19de eeuw gebruikte men geen tomaten, maar agresto, een sap dat gemaakt werd van halfrijpe druiven. Tomaten waren zelfs in die tijd nog geen algemeen toegepaste groente. Dat was meer dan 300 jaar na de ontdekking van tomaten!

Een bijzondere tomaat: Gigantomo

In Groot-Brittannië is recent de grootste tomaat ter wereld geïntroduceerd. De Gigantoma is ongeveer 12 keer zo groot als een reguliere tomaat. Gigantomas hebben een doorsnede van 25 centimeter. Eén enkele tomaat kan derhalve een familie van vier personen voeden en één plak van een Gigantoma kan een hele hamburger verbergen.

Kwekers in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië wisten deze nieuwe variëteit te ontwikkelen na bijna 20 jaar research. Simon Crawford, een van de belangrijkste kwekers in Engeland werd gevraagd om het werk voort te zetten van Paul Thomas, een Amerikaanse kweker die 15 jaar van zijn leven had besteed aan het kweken van een enorme tomaat die ook nog eens goed smaakte.
Thomas stierf voordat hij de vruchten van zijn onderzoek kon aanschouwen, maar Crawford was in staat het kweekprogramma te voltooien en voldoende zaad te oogsten om het commercieel op de markt te kunnen zetten. De Gigantoma werd in 2014 in de Verenigde Staten geïntroduceerd.

De tomatenplant kan een hoogte kunnen bereiken van bijna twee meter bereiken en zal maximaal een stuk of 11 Gigantomas kunnen opleveren.

Van Meuwen, de enige Britse zaadhandelaar die de Gigantoma verkoopt, heeft er zelfs een leuke wedstrijd aan verbonden. Wie het wereldrecord van de zwaarste tomaat weet te verbeteren zal een prijs van £5,000 winnen. Dat record staat op (omgerekend) 3.18 kilogram.

Wil je eens proberen Gigantomos op te kweken dan kun je het zaad hier bestellen. In Nederland is het zaad van de Gigantomo nog niet te koop, maar het allereerste verkooppunt zal ongetwijfeld tomatenzaden.nl zijn.

Een bijzondere tomaat: Galapagostomaat

Net als bij chilipepers het geval is, bestaan ook van de tomaat wilde en gecultiveerde vormen. De tomaat die je in de schappen van de supermarkt zult tegenkomen is altijd een cultivar van de Solanum lycopersicum.

Sommige wilde broertjes van de tomaat hebben zich nooit laten temmen en eentje daarvan is de Galapagos tomaat (Lycopersicon Cheesemanii). Deze variant groeit, zoals zijn naam al aangeeft, op de in de Stille Oceaan liggende Galapagos Eilanden. Het is de eilandengroep waar Charles Darwin zijn evolutietheorie formuleerde doordat op ieder eiland vinken en schildpadden leefden die steeds iets van elkaar verschilden.
[Foto: www.tomatenzaden.nl]
Door de extreme isolatie van de eilanden zijn diverse unieke plantensoorten bewaard gebleven, waaronder de Galapagostomaat. Deze tomaat zal gedurende het groeiseizoen tot een kleine struik uitgroeien en kabn tot twee meter hoog worden. Een dag of zestig na het verpotten kunnen de kleine en geeloranje tomaten geoogst worden. De smaak wordt omschreven als een heerlijke, zurige tomatensmaak.

De Galapagostomaat groeit aan de kust in de sprayzone van de op de rotsen uiteenspattende golven. Het kruisen van deze tomaat met bestaande rassen levert een trostomaat op die meer bestand is tegen zilte omstandigheden.

Wil je eens proberen om deze bijzondere tomatensoort op te kweken dan kun je hier de zaadjes bestellen.

Pittige tomaten?

De chilipeper is een lid van de nachtschadefamilie (Solanaceae) en is daardoor gerelateerd aan de tomaat, de aardappel, de aubergine, de tabaksplant en, jawel, de petunia. De pittigheid van de chilipeper is het gevolg van de aanmaak van capsaïcinoïden, een groepje alkaloïden die uniek zijn voor die chilipepers.

Geen enkele andere plantensoort heeft dus de capaciteit om die pittige stofjes aan te maken. Dat is jammer voor de liefhebber van pittig voedsel, maar voor hen is er misschien goed nieuws. Wetenschappers hebben recent namelijk het gehele genoom van de chilipeper in kaart gebracht en het blijkt dat de chilipeper veel bouwstenen gemeen heeft met zijn meest naaste verwant, de tomaat[1]. Er kon zelfs berekend worden wanneer de oertomaat (of oerchilipeper) in een twee aparte soorten uiteenviel: 19.1 miljoen jaar geleden.
Het genoom van de chilipeper bleek 3.5 keer groter te zijn dan die van de tomaat. Het onderzoek toonde ook aan dat de pittigheid van de chilipeper het gevolg was van de evolutie van nieuwe genen door vermenigvuldiging van bestaande genen en veranderingen in de expressie van die genen toen chilipepers als nieuwe soort evolueerde.

Maar wat dit onderzoek dus ook aantoonde was dat de tomaat wel degelijk in het bezit is van 'slapende' genen om de pittige capsaïcinoïden aan te maken. Met andere woorden: als die specifieke genen tot expressie worden gebracht ('worden aangezet') ontstaat er een pittige tomaat.

De toekomst ziet er plotseling een stukje zonniger uit voor mensen die houden van pittig voedsel.

[1] Kim et al: Genome sequence of the hot pepper provides insights into the evolution of pungency in Capsicum species in Nature Genetics – 2014 Lees het hele onderzoek hier.

Een bijzondere tomaat: Indigo Blue Berries

In de blauwe bes, rode kool en blauwe druiven zitten anthocyanen, een familie van natuurlijke kleurstoffen die de vruchten en groenten hun kleur geven. Afhankelijk van de zuurwaarde (pH) kunnen ze zorgen voor een rode, paarse of blauwe kleur.

Die anthocyanen zijn bovendien krachtige anti-oxydanten en het in voldoende mate consumeren van dergelijke gezonde stofjes kan helpen om je lichaam in goede conditie te krijgen of te houden.
[Foto: www.tomatenzaden.nl]
Alle tomaten bezitten de genen om die anthocyanen aan te maken, maar die zijn in de meeste gevallen ‘uitgeschakeld’ in de commerciele varianten. De consument ziet immers liever tomaten met de vertrouwde dieprode kleur in de schappen van de supermarkt liggen. Onderzoekers van de Oregon State University (USA) besloten om eens te kijken of ze in staat waren om die genen, die de anthocyanen aanmaken, weer konden ‘inschakelen’. Na een paar jaar konden ze de wereld een nieuwe tomaat tonen: de Indigo Rose. Het bleek dat de specifieke anthocyaan in deze tomaat dezelfde was als die welke de rode druif zijn diepblauwe kleur geeft: petunidine.

Ondertussen zijn we een paar jaar verder en is deze bijzondere tomaat ook voor mensen zoals u en ik beschikbaar onder de naam Indigo Blue Berries. Het is een prachtige cherrytomaat, die verkleurt van violetpaars (onrijp) naar bijna zwart met donkerrode onderkanten (rijp). De tomaten hebben een pruim-achtige smaak. De Indigo Blue Berries kunnen 75 dagen na het verpotten geoogst worden.

Wil je eens proberen om deze bijzondere tomatensoort op te kweken dan kun je hier de zaadjes bestellen.

Tomatenijs?

IJsmaker Häagen-Dazs maakte kort geleden bekend dat ze binnenkort twee nieuwe smaken ijs zullen introduceren met de namen ‘Tomato Cherry’ en ‘Carrot Orange’. Dat betekent dus dat je vanaf nu groenten als nagerecht kunt gaan eten.

Het persbericht meldt dat dat ‘Tomato Cherry’ de natuurlijke zoetheid van de tomaat wordt gecombineerd met de fruitige smaak van kersen. Häagen-Dazs claimt dat het toevoegen van kersen de rijke smaak van tomaten juist zal accentueren.
De tweede smaak, ‘Carrot Orange’ gaat uit van de milde smaak van wortel en daaraan wordt het frisse aroma van sinaasappel aan toegevoegd.

Klinkt niet slecht, zo denk ik zelf. Klinkt zelfs bijna gezond. Zelfs het ijs bevat minder vet dan de reguliere smaken.

Het enige nadeel van ‘Tomato Cherry’ en ‘Carrot Orange’ is dat deze twee nieuwe smaken voorlopig alleen in Japan worden geïntroduceerd.

Wanneer iemand een recept van tomatenijs heeft, mag hij of zij dat zeker even aan mij toesturen.

Tomatenwijn

Wijn wordt gemaakt van druiven. Punt.

De wereld van wijn lijkt zo overzichtelijk, maar er zijn ook andere vruchten, waarmee men alcoholische drank kan maken. Denk bijvoorbeeld maar eens aan cider, gemaakt van gegist appelsap.

Ook tomaten zijn, mede vanwege hun hoge vochtgehalte, eigenlijk zeer geschikt voor de productie van wijn. Na tien jaar onderzoek is de Canadese wijnproducent Domaine de la Vallée Bras uit Quebec er in geslaagd een zeer drinkbare wijn te creëren uit tomatensap. Het is zo’n succes dat de kleine wijnmaker nauwelijks kan voldoen aan de vraag.
De tomatenwijn heeft een lange weg moeten afleggen voordat het een acceptabele smaak had. De Belgische overgrootvader van Pascal Miche, de huidige eigenaar van de wijngaard, was de eerste die in 1938 al een poging waagde. Nadat Miche 15 jaar geleden naar Canada emigreerde begon hij te experimenten met een mix van heirloom tomaten.

Tegenwoordig is er een tomatenwijn met de naam Omerto te koop met een respectabele 16 procent alcohol.
Het grootste probleem, zo meldt Miche, was om de Canadese overheid te overtuigingen van het feit dat tomaten geen groenten zijn, maar vruchten. Ambtenaren zijn overal hetzelfde: tomaten liggen in de groente-afdeling van de supermarkt en dus moeten het wel groenten zijn. Nee, botanisch gezien zijn het bessen.

Bestellen (in Amerika) kan hier.

Kannibaaltomaat

Jawel, er bestaat een familielid van de tomaat (Solanum lycopersicum) met de naam kannibaaltomaat (Solanum uporo) en beide soorten behoren tot de nachtschadefamilie (Solanaceae). De kannibaaltomaat is inheems op enkele zuidelijke eilanden in de Stille Oceaan, zoals Fiji, Tahiti, Samoa en Cook’s Eiland.

De kannibaaltomaat is een meerjarige kruidachtige plant, die in de tropische omstandigheden waarin hij groeit een hoogte van 1.5 meter kan bereiken. Na de bloeiperiode ontstaan rode bessen van zo’n drie centimeter in doorsnede.
Omdat de kannibaaltomaat nauwelijks gecultiveerd is, is de smaak behoorlijk bitter. Maar die bitterheid verdwijnt bij het koken van de vrucht. Men claimt dat de bladeren in salades kunnen worden verwerkt, maar ik verwacht dat ze gekookt dienen te worden voordat de bladeren smakelijker worden.

Rondom de kannibaaltomaat hangen nogal wat mythes. Zo gelooft men dat enkele mensenetende stammen het mensenvlees pas smakelijk vonden wanneer daar een saus van deze tomaten bij geserveerd werd. De naam is echter verzonnen door de Duitse botanicus Berthold Seemann (1825-1871), die in 1864 de naam Menschenfressertomate gaf aan deze soort. Het is dus een tomatensoort die geconsumeerd werd door menseneters, maar het is onbekend of de saus echt bij mensenvlees geserveerd werd.

Wil je eens proberen om deze bijzondere tomatensoort op te kweken dan kun je hier de zaadjes bestellen.

Een bijzondere tomaat: Currant Sweet Pea

De Currant Sweet Pea is noch een krent (currant), noch een zoete erwt (sweet pea), maar is de naam van een wilde tomatensoort die inheems is in Ecuador en Peru. Hij heeft op een natuurlijke wijze zijn leefgebied uitgebreid en kan nu ook worden aangetroffen op de Galapagos Eilanden.

De wetenschappelijke naam van de tomaat is Solanum lycopersicum, maar die van de Currant Sweet Pea is Solanum pimpinellifolium. Dat betekent dat het niet een ras of variant is van de ‘normale’ tomaat, maar een geheel aparte soort. Hoewel je op diverse Engelstalige websites kunt lezen dat het een heirloom is, dient deze melding met een korreltje zout genomen te worden. Deze tomatensoort moet nog steeds als wild beschouwd te worden omdat hij nog niet gedomesticeerd is. Zoals hij in onze contreien kan groeien, groeit hij ook in het wild.
De Currant Sweet Pea levert een enorme hoeveelheid piepkleine tomaten met een diameter van circa 0,5 centimeter. Die heerlijk zoete tomaten groeien aan een forse, wat bossige plant. De plant is zeer geschikt om in een pot te laten groeien. De tomaten zijn perfect om door een gezonde salade te strooien.

Deze wilde tomatensoort is tegenwoordig heel belangrijk geworden omdat hij bestand is tegen een aantal virusziekten. Men probeert deze resistentie in te bouwen in de gewone tomaat.

Wil je eens proberen om deze bijzondere tomaat op te kweken dan kun je hier de zaadjes bestellen.

Gekonfijte tomaat

Een bijgerecht voor vier personen uit de keuken van Marco Poldervaart van het Harlinger toprestaurant ‘'t Havenmantsje’.
Ingrediënten
15 stevige trostomaten
olijfolie
zeezout
versgemalen zwarte peper
10 tenen knoflook
3 takjes thijm
1 takje rozemarijn

Bereiding
Verwarm de over voor op 105oC. Ontvel de tomaten en hol ze uit.
Leg ze met de holle kant op bakpapier. Smeer ze in met olijfolie en strooi er een beetje zeezout en versgemalen peper overheen.
Leg de knoflooktenen, de thijm en de rozemarijn tussen de tomaten.
Comfijt alles in de over gedurende 2 tot 3 uur (afhankelijk van de oven) met de ovendeur op een kiertje.

Dit recept is opgenomen in het zeer lezenswaardige boek ‘Friese Liefde – Koken met streekproducten’.

Tomaten en Borstkanker

Nieuw wetenschappelijk onderzoek[1] lijkt aan te tonen dat tomaten de kans op het ontstaan van borstkanker kunnen verminderen. Het maakt dan niet uit in welke vorm je die tomaten inneemt. Zelfs wanneer iemand maar voor een beperkte periode tomaten, tomatensap, tomatensoep of ketchup consumeert wordt er door het lichaam al meer van een hormoon aangemaakt, waarvan gedacht wordt dat deze bescherming biedt tegen borstkanker.

Het onderzoek wijst uit dat het dagelijks drinken van een glas tomatensap het lichaam al voldoende lycopeen, de kleurstof die de tomaat zijn rode kleur geeft, binnenkrijgt om de aangetoonde effecten te krijgen. Van die lycopeen was al bekend dat het werkzaam is tegen het ontstaan van prostaatkanker (zie hier).
Wetenschappers maten gedurende een tien weken durende test de hormoonniveaus voor en na de test bij 70 vrouwen van 55 jaar en ouder. Alle vrouwen waren te dik en hadden allemaal een naast familielid, die ooit borstkanker had gehad. Die omstandigheden plaatsten de deelnemende vrouwen in een risicogroep. De resultaten waren opmerkelijk: de hoeveelheid lycopeen in één dagelijks glas gedurende de testperiode verhoogde het niveau van het hormoon adiponectine met negen procent. Adiponectine is een hormoonachtige proteïne die een rol speelt bij de regulatie van glucose en de regulatie van vetniveaus.

Aangezien een te hoog lichaamsgewicht een belangrijke factor is bij het ontstaan van borstkanker is het reguleren van vetniveaus van groot belang. “De resultaten onderstrepen ook het belang van het voorkomen van obesitas,” verklaart hoofdonderzoekster Adana Llanos.

[1] Llanos et al: Diet rich in tomatoes may lower breast cancer risk in Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism - 2013

Een bijzondere tomaat: Pomodorino Vesuviano

De Pomodorino del Piennolo del Vesuvio of kortweg de Pomodorino Vesuviano, is een druiftomaat, een klasse van tomaten waarvan gedacht wordt dat ze stammen uit zuidoost-Azië. De Italianen denken daar echter heel anders over en geloven dat de Pomodorino Vesuviano een oeroud ras is dat sinds mensenheugenis op de hellingen van de Vesuvius wordt geteeld. Het ras heeft daarom zelfs een beschermde status verkregen: hij mag alleen maar op 18 plekken op die hellingen nabij de stad Napels geteeld worden.
De Pomodorino Vesuviano is een ovaalvormige of hartvormige tomaat met de afmetingen en zoete smaak van kerstomaatjes. Dankzij de dikke schil is hij zeer geschikt om te bewaren en de Napolitanen hangen de strengen traditioneel aan hun balkons. Vandaar ook de naam Pomodorino del Piennolo del Vesuvio, dat vertaald moet worden als ‘hangende tomaatjes van de Vesuvius’.

De groeiplaatsen zijn soms zelfs zo lastig te bereiken dat deze tomaat de bijnaam ‘spongillo’ hebben gekregen, een woord dat in het Napolitaanse dialect ‘van de berg’ betekent.

Wil je eens proberen om deze bijzondere tomaat op te kweken dan zul je toch echt eerst naar Napels op vakantie moeten gaan.

Tomaten in Amerika

In de Verenigde Staten gooien ze overal ketchup op. De gemiddelde Nederlander gebruikt veel verschillende sauzen om gerechten extra smaak te geven, maar de gemiddelde Amerikaan doet op vrijwel alle gerechten tomatenketchup.

Toch had Amerika in het begin een soort haat-liefde verhouding met de tomaat. De vroegste melding van tomaten in dat land is van het jaar 1710 toen de botanist William Salmon (1644-1713) de plant aantrof in wat nu de staat South Carolina is. Vermoedelijk is de tomaat daar vanuit het nabijgelegen Caribische gebied geïntroduceerd. Al een paar decennia later werden tomaten geteeld op enkele plantages in het zuidoosten van de Verenigde Staten.
Het opmerkelijke is dat de plant toendertijd als sierplant werd gebruikt omdat men algemeen geloofde dat de tomaat giftig moest zijn. Natuurlijk zit er wel een kern van waarheid in die gedachte omdat tomaten behoren tot Solanum, een geslacht van planten dat een aantal dodelijk giftige familieleden kent.

Het duurde tot het jaar 1820 toen de dappere kolonel Robert Gibbon Johnson die mythe doorprikte toen hij het tijdens een publieke demonstratie voor het gerechtsgebouw van Salem (New Jersey) aandurfde om enkele tomaten op te eten. Toen na verloof van tijd bleek dat hij geen vergiftigingsverschijnselen vertoonde, geloofde de toegestroomde toeschouwers dat tomaten misschien wel in het eetpatroon kon worden opgenomen.

Toch zijn de Amerikanen tot op de dag van vandaag geen grote liefhebbers van verse en gezonde tomaten, maar dat is ook geen opmerkelijk feit omdat ze eigenlijk nauwelijks verse groenten en fruit eten. De inwoners van de Verenigde Staten eten het liefst grote hoeveelheden fast food en de gevolgen daarvan zijn bekend: volgens de CDC meer dan een derde van alle Amerikanen heeft ondertussen het diploma 'Obesitas' behaald[1].

[1] CDC: Overweight and Obesitas. Zie hier.

Een bijzondere tomaat: Indigo rose (of zwarte tomaat)

Een zwarte tomaat lijkt een sprookje, zoals de zwarte tulp (La Tulipe noire, 1850) in het verhaal van Alexandre Dumas (1802-1870). Het is nog steeds onmogelijk gebleken om een volstrekt zwarte tulp te kweken, maar nu zijn medewerkers van de Universiteit van Oregon (USA) er in 2012 in geslaagd om een vrijwel zwarte tomaat te kweken.

Professor Jim Meyers verklaarde dat het ontstaan van de zwarte tomaat in de jaren 60 van de vorige eeuw is begonnen met twee kwekers uit Bulgarije en de Verenigde Staten. Zij kruisten tomaten met een aantal wilde soorten uit Chili en van de Galapagos Eilanden. Die wilde soorten bezitten vaak anthocyaninen in de vrucht.
De zwarte tomaat is in het bezit van een bruin pigment met de naam pheophytine en, samen met de rode carotenoïden van de reguliere tomaat, ontstaat er een diepe donkerpaarse kleur. Na een groeiperiode van zo’n 91 dagen zijn ze rijp wanneer de kleur verandert van blauwpaars tot bijna pikzwart.

De anthocyaninen zijn in andere vruchten verantwoordelijk voor de prachtige rode of oranje kleur van de schil. De kleur van cranberry’s, druiven, duindoorn en zelfs rode kool is te danken aan anthocyaninen.

Het is de bedoeling dat de zwarte tomaat – met de prozaïsche naam Indigo rose – over niet al te lange tijd beschikbaar komt voor de liefhebber van tomaten.

Waterige tomaten. Een bedrijfsongeval

Vroeger was alles beter, zo verzuchten de wat ouderen onder ons vaak. In sommige gevallen hebben ze nog gelijk ook. Als we tomaten als voorbeeld nemen, dan blijkt dat de tomaat in de loop der jaren vrijwel al zijn (of haar) smaak heeft verloren. Dat is uiteraard niet met opzet gedaan, maar is het gevolg van iets anders.

Voor grote tomatentelers is het belangrijk dat alle tomaten, die op hetzelfde moment gezaaid zijn, ook op hetzelfde moment rijp zijn. Bovendien vinden glastuinbouwbedrijven het economisch ook veel aantrekkelijker om zoveel mogelijk tomaten aan een plant te laten groeien en dat ze dan ook nog eens behoorlijk van omvang zijn. Het gaat tenslotte om een gezonde bedrijfsvoering.
Het gevolg van deze wensenlijst is natuurlijk dat de rassenkeuze behoorlijk beperkt zal worden en dat alleen al betekent dat een liefhebber van een volle tomatensmaak vaak teleurgesteld zijn zal als hij een hap uit een prachtige rode tomaat neemt.

Uit wetenschappelijk onderzoek[1] blijkt echter dat men door het selecteren van tomaten, die immers aan de strenge eisen van de glastuinbouwbedrijven moesten voldoen, ergens onderweg een verkeerde afslag heeft genomen: er is een belangrijk gen - de Golden 2-like (GLK) transcription factor, afgekort tot SlGLK2 - uitgeschakeld. Dat gen stuurde de fotosynthese in de tomatenplant en die produceert suikers. Hoe meer suikers een tomatenplant zal produceren, hoe zoeter de tomaten zullen worden. De moderne tomaat heeft heel veel voordelen, maar kan veel te weinig suikers aanmaken om een heerlijke zoete smaak te kunnen krijgen.

[1] Powell et al: Uniform ripening encodes a Golden 2-like transcription factor regulating tomato fruit chloroplast development in Science - 2012

Wereldrecordhouder lycopeen: de gac

Al eerder heb ik op deze plaats beschreven hoe de tomaat aan zijn rode kleur kwam. Ongeveer 65 miljoen jaar geleden sloeg een meteoriet in op de kust van het Mexicaanse schiereiland Yucatan. Zelfs nu is de doordoor ontstane gigantische Chicxulub krater nog herkenbaar voor geologen. Het was het begin van het einde voor het tijdperk van de dinosauriërs.
[De contouren van de Chicxulub krater]
Het klimaat werd ernstig beïnvloed door deze inslag: de aarde stond letterlijk in brand, gigantische bosbranden bedreigden jarenlang al het leven, door de rookwolken kon het zonlicht het aardoppervlak niet bereiken en door giftige gassen stierven vele dier- en plantensoorten uit.

Sommige plantensoorten pasten zich aan om te kunnen overleven. De tomaat muteerde en begon lycopeen aan te maken. Lycopeen is de zo gezonde rode kleurstof in de schil en het is volledig opgebouwd uit koolstof en waterstof. Waarschijnlijk zat de lucht, direct na de inslag van de meteoriet, boordevol koolstof en waterstof, en was er minder zuurstof voorradig. Zonlicht bereikte kort na de inslag nauwelijks de aarde en dus was het zaak om de fotosynthese zo efficiënt mogelijk te laten verlopen. Lycopeen werd vermoedelijk aangemaakt om juist die functie van de tomaat beter te laten verlopen. Dat had een evolutionair voordeel, want een plant die met weinig zonlicht toch kon groeien en bloeien, deed het natuurlijk beter dan planten, die een dergelijke inhaalslag niet konden uitvoeren.

Maar de natuur is zeer intelligent en, wanneer het bij de ene plant werkt, dan is het best mogelijk dat de natuur hetzelfde proces ook bij een andere en niet gerelateerde plantensoorten inbouwde.

In een strook van Zuid-China, via Zuidoost Azië tot noordelijk Australië groeit een familielid van de kalebas en komkommer met de naam gac (Momordica cochinchinensis). In ons land kennen we deze vrucht niet omdat hij door zijn relatieve zeldzaamheid slechts plaatselijk wordt geconsumeerd. Hij is overigens wat smakeloos.
Wanneer de vrucht rijpt dan krijgt deze een dieporanje kleur. De vorm is wat ellipsvormig en de gac bereikt een lengte van zo’n 15 centimeter. De buitenkant van de gac is bedekt met kleine stekels, terwijl haar donkerrode binnenkant bestaat uit clusters van vlezige pulp en zaden.
Wat de gac zo interessant maakt is zijn lycopeengehalte. Een verse tomaat heeft een lycopeengehalte van maximaal 40 milligram per gram (µg/g), terwijl een gac een waarde kan bereiken van meer dan 2,000 µg/g.

Een bijzondere tomaat: Orange Banana

De Orange Banana is geen sinaasappel en geen banaan, maar een unieke heirloom tomaat, die fel worteltjesoranje van kleur wordt. De geschiedenis vertelt ons dat deze prachtige tomaat uit de Oekraïne afkomstig is. De eerste melding dateert echter pas uit 1996 toen Marina Danilenko. een Russische kweekster, de tomaat in Moskou presenteerde.
[Foto: www.tomatenzaden.nl]
Meestal wordt de vorm van de Orange Banana iets langwerpig, maar soms ontstaat toch een vorm die vaag aan een banaan doet denken. De plant is sterk, geschikt voor ons klimaat en de heerlijk vlezige tomaten kunnen een centimeter of acht lang worden. Na ongeveer 80 dagen na ontkiemen kan men de eerste tomaten oogsten.

De smaak van de Orange Banana wordt omschreven als boordevol smaak en voldoende zoet. Deze tomatenvariëteit is zeer geschikt voor het maken van tomatensaus en tomatenpuree. Ze bezitten echter ook meer dan voldoende smaak en sap om gewoon ‘uit het handje’ te eten of als heerlijk broodbeleg. Sommigen drogen de tomaat, waardoor de smaak nog geconcentreerder wordt.

Wil je eens proberen om deze bijzondere tomaat op te kweken dan kun je hier de zaadjes bestellen.

Tomaat, goudappel en liefdesappel

De oorsprong van de tomaten ligt vermoedelijk ergens in het Andesgebergte van Zuid-Amerika. Een wilde variëteit kan nog steeds in Peru, Ecuador en Noord-Chili gevonden worden. Hoe de tomaten - en zijn familieleden als de chilipeper - noordwaarts gereisd zijn is onbekend omdat er (nog) geen archeologische sporen zijn ontdekt.

Tomaten zijn nu inheems in Zuid- en Midden-Amerika. In 1519 werden de tomaten voor de westerse wereld ontdekt door Hernan Cortéz (1485 – 1547), een Spaanse conquistador. In het Spaans klinkt dat woord conquistador natuurlijk heerlijk exotisch, maar het betekent niets meer (en niets minder) dan ’veroveraar’, een woord dat direct ook doet denken aan het Engelse woord conquest (‘verovering’). Cortés was erg bedreven in dat veroveren en onder zijn leiding werd de val van het Azteekse rijk ingeluid en hij bracht grote delen van Mexico onder het bewind van de Koning van Castilië.
[Foto: Hernán Cortéz]
Ons woord voor tomaat stamt uiteraard af van het Spaanse tomate, wat op zijn beurt weer is afgeleid van tómatl, een woord uit het Nahautl, de taal van de Nahuas, verwant aan de Azteken in Mexico, en is op zichzelf weer een afleiding van tomana ('zwellen').

Toen de eerste tomaten in Europa arriveerden werden als sierplanten aangeplant, maar werden beslist niet gegeten omdat men meende dat ze wel giftig moesten zijn.

Het is aannemelijk dat de eerste tomaten geel van kleur waren: in Italië worden tomaten namelijk pomo d’oro (‘appel van goud’ of ‘goudappel’), in de Spaanse taal werd dat verbasterd tot pome dei moro (‘appel van de Moor’ of ‘Moorse appel’). De Fransen, slordig als altijd, vertaalden het Italiaanse woord ook weer foutief en daar werd het aspomo d'amore (‘appel der liefde’).
De eerste keer dat een tomaat in een Europees boek werd vermeld was in 1544 in een kruidenboek dat door Pietro Andrea Gregorio Mattioli (1501-1577) werd geschreven onder zijn Latijnse naam Matthiolus. Hij meldde dat ze in Italië werden gegeten met olie. zout en peper.

Er is dus niets nieuws onder de zon.

Tomaten en Bananen

Voor meer dan 400 miljoen mensen is de banaan (Musa acuminata) het basisvoedsel. Na tarwe, rijst en maïs is de banaan het vierde voedselgewas wereldwijd. De jaarlijkse productie bedraagt 100 miljoen ton.

Maar de banaan heeft grote problemen: de plant is vatbaar voor een aantal schimmelziekten. Halverwege de vorige eeuw werd het bananenras Gros Michel weggevaagd door de Panama disease, een ziekte veroorzaakt door de bodemschimmel Fusarium oxysporum, die zich vanuit Midden-Amerika snel wereldwijd verspreidde. Het leidde tot de ineenstorting van de bananenteelt in Latijns-Amerika, gevolgd door een enorme werkloosheid.
[Wilde banaan met doperwtgrote zaden]
Als opvolger van de Gros Michel werd de Cavendish gekozen: minder smakelijk, minder goed houdbaar, kwetsbaarder gedurende het transport, maar wel resistent tegen de Panama disease. Het feest duurde echter maar een paar decennia, want ook de Cavendish bezweek aan een nieuwe, gemuteerde variant van de Panama disease.

Maar de Cavendish is ook hard getroffen door Black Sigatoka, een schimmelziekte veroorzaakt door Mycospaerella fijiensis, die vanuit de Fiji-eilanden de oversteek naar andere teeltgebieden maakte. De niet zo milieuvriendelijke oplossing was om de bananenplantages overdadig met gif te bespuiten.

Maar vanuit Nederland lijkt de redding voor de geplaagde banaan nabij: Gert Kema, onderzoeker van de Universiteit van Wageningen probeert resistentie in te bouwen in bananenrassen. Veelbelovend is zijn ontdekking dat een resistentiegen in tomaat de schimmel herkent die Black Sigatoka in banaan veroorzaakt. Het gen wordt nu ingebouwd in de bananenplant.

De tomaat is dus mogelijk de reddende engel voor de banaan.

Meer info is hier te lezen.

Een bijzondere tomaat: Banana legs

De Banana legs is een heirloom tomaat en de zo’n 10 centimeter lange gele tomaten lijken inderdaad wat op bananen. Zoals al eerder is gezegd zijn heirloom tomaten rassen die soms al eeuwenlang binnen een familie of streek worden geteeld en de oorsprong ervan wordt soms angstvallig geheim gehouden.
Deze variëteit werd ooit ontwikkeld door Tom Wagner, een Amerikaanse kweker, die de papa en de mamma van deze tomaat nooit bekend heeft gemaakt. In 1984 werden de eerste veelkleurige exemplaren door Tater Mater, het bedrijf van Wagner, aangeboden onder de naam ‘Mixed Long Toms’. Slechts een enkel zaadje bleek gele tomaten op te leveren en besloten werd om daarmee verder te kweken.

De plant levert veel vlezige tomaten op en bevatten maar weinig zaden. Dat is jammer voor mensen die met dit ras verder aan de slag willen. In het begin van het seizoen zijn de banana legs vrij mild van smaak, maar later ontstaat een veel rijkere smaak met een hint van citrus.

De banana legs doen het goed in kleurige salades en zijn zeer geschikt voor het maken van tomatenpuree. Na zo’n 75 dagen na het verpotten kan men oogsten.

Wil je eens proberen om deze bijzondere tomaat op te kweken dan kun je hier de zaadjes bestellen.

De geur van tomatenplanten

Iedereen, die zelf tomaten verbouwt weet het: de meeste tomatenplanten hebben een indringende en aparte geur. De meeste mensen (mijn dochter hoort daar duidelijk niet bij) vinden die geur heerlijk en kwekers beschouwen de geur als een van de voordelen van hun hobby. De geur wordt omschreven als een plezierige combinatie van sterk, zoetig en pittig.

Die geur is er echter niet voor niets: tomatenbladeren bezitten speciale klierharen, trichomen genoemd, op blad en stengel. Deze klierharen scheiden een gelig stofje af dat enzymen bevat. Deze enzymen zetten santaleen en bergamoteen om tot enkele carboxylzuren en die veroorzaken die karakteristieke geur van de tomatenplanten. De stoffen worden aangemaakt om insecten en andere ziekteverwekkers te verdrijven en vormt dus een verdedigingsmechanisme.
De tomaat en de chilipeper behoren tot dezelfde familie, nachtschades (Solanaceae), maar hebben toch geheel verschillende manieren ontwikkeld om zich te verdedigen tegen vraatschade door insecten. De chilipeper bevat daarvoor een aantal scherpe stofjes, de capsaïcinoiden, terwijl de tomaat enzymen gebruikt om hetzelfde effect te bereiken.

Gecultiveerde tomatenrassen hebben het vermogen om zichzelf effectief tegen vraatschade te verdedigen grotendeels verloren, maar vele speciale variëteiten bezitten nog steeds voldoende carboxylzuren om zich zonder menselijk ingrijpen tegen insecten te wapenen.

Het zal de lezer niet verbazen dat grootschalige zaadbedrijven ondertussen bezig zijn om deze natuurlijke manier van het bestrijden van insecten kunstmatig opnieuw in te brengen in gecultiveerde tomatenrassen.

Tomaten en Aardappelziekte

Sinds 1800 waren aardappels voor de Ieren volksvoedsel numero uno. Dat betekende dat er massaal aardappels werden verbouwd op Ierse bodem, maar tegenwoordig weten we dat aan monoculturen behoorlijke gevaren kleven. Toen de aardappelziekte (Phytophthora infestans) toesloeg, verrotten de aardappels op het land, mislukte tussen 1845 en 1850 de aardappeloogst en als gevolg daarvan stierven naar schatting meer dan een miljoen Ieren de hongersdood.
Ondertussen is de rest van de wereld deze ramp bijna vergeten, maar wetenschappers[1] hebben ontdekt dat het organisme dat deze ramp veroorzaakte nog steeds een gevaarlijke bedreiging kan opleveren. Nieuwe gemuteerde versies van de Phytophthora infestans zijn in het bijzonder een gevaar voor boeren in Afrika en Azië. De huidige vormen van deze schimmelachtige zijn heel lastig te bestrijden of te beheersen. Deze schimmelachtige is zo’n bedreiging vanwege een combinatie van een verhoogde agressiviteit, een vaardigheid om de resistentie van cultivars te overmeesteren en om het feit dat zijn in staat is gebleken om resistentie op te bouwen tegen een speciaal voor aardappelziekte bestemde fungicide.

Bovendien blijkt Phytophthora infestans ook nog eens 'besmet' te zijn met virussen van een type dat nog niet eerder werd aangetroffen: Phytophthora infestans RNA virussen (PiRV-1, PiRV-2 en PiRV-3) en Phytophthora endornavirus 1 (PEV1), het eerste endornavirus dat niet op een plant is aangetroffen[2].

Da’s geen goed nieuws, zo zult u opmerken, maar de aardappelziekte tast niet alleen aardappels aan, maar alle nachtschaden – tomaten, chilipepers, aubergines – worden bedreigd door deze ziekteverwekker.

Een erg natte zomer, zoals die van 2012 in Europa, levert perfecte omstandigheden voor de Phytophthora infestans op en hij zal deze kansen aangrijpen om zich verder aan te passen en te muteren tot een vorm die we misschien niet snel genoeg onder controle kunnen krijgen.

[1] Cooke et al: Genome analyses of an aggressive and invasive lineage of the Irish potato famine pathogen in PLos Pathogens - 2012 
[2] Cai et al: Phytophthora viruses in Advances in Virus Research - 2013

Een bijzondere tomaat: Saint Pierre

De Saint Pierre is een eeuwenoude Franse heirloom tomaat. Hij is nog steeds in grote hoeveelheden te vinden op markten in Frankrijk, waar hij door plaatselijke en regionale telers wordt aangevoerd.

Deze tomatenplant is een zodanig stevige, ruige verschijning dat hij vrijwel nooit ondersteuning behoeft wanneer de overvloedige oogst tot behoorlijk wat gewicht leidt.
[Foto: www.peperzaden.nl]
De plant produceert klassieke, dieprode tomaten met een doorsnede van circa acht centimeter. Ze zijn door hun stevige schil goed bestand tegen scheuren en die scheuren ontstaan vaak doordat de planten onregelmatig water hebben gehad. Daardoor ontstaan variaties in het vochtgehalte van de tomaat en soms kan de schil die expansie niet aan.

De vlezige tomaten bezitten een heerlijke, diepe smaak en zijn daardoor perfect voor soepen, sauzen en salades. Een boterham is pas echt heerlijk als je deze Saint Pierre als beleg gebruikt.

Dit tomatenras is een perfecte keus voor wat koelere en onstuimige klimaten, zoals dat zo vaak ook ons land teistert.

Wil je eens proberen om deze bijzondere tomaat op te kweken dan kun je hier de zaadjes bestellen. 

Tomaten en Nicotine

Tomaten, chilipepers, aardappels en tabak behoren allen tot de Nachtschadefamilie (Solanaceae). Van die hele familie is bekend dat er behoorlijk giftige soorten bestaan. De gifstoffen kunnen variëren, maar in het algemeen zijn het alkaloïden en de bekendste daarvan zijn atropine en nicotine.

Mensen met een zwak voor of aversie tegen roken zouden op dit moment de vraag kunnen stellen of er in tomaten ook nicotine verstopt zit. Het antwoord op deze vraag is positief. Onderzoek[1] heeft uitgewezen dat in de eetbare vruchten uit de nachtschadefamilie, zoals de tomaat en de chilipeper, inderdaad kleine hoeveelheden nicotine (2-7 microgram/kg) bevatten. De concentraties in tomaten bleken af te nemen naarmate de vruchten rijper werden. De onderzoekers menen dat we gemiddeld dagelijks zo’n 1.4 microgram nicotine per dag via onze voeding binnenkrijgen.
[Foto: wwwsciencedaily.com]
Is die hoeveelheid gevaarlijk en is de werking van nicotine anders als je het via de voeding consumeert in plaats van via een rokertje? Nicotine wordt door de tabaksplant aangemaakt door de wortels, maar hoopt zich op in de bladeren. Het is een verdedigingsmechanisme van de plant en werkt op dezelfde manier als de pittige capsicum van chilipepers: het zorgt ervoor dat vraatzucht van planteneters wordt voorkomen en bovendien heeft het een schimmelwerende en antibacteriële werking. In het droge gewicht van een tabaksplant zit 0,3 tot 5% nicotine, maar bij het roken gaat veel van die nicotine verloren. Duidelijk is wel dat je middels het roken een veel hogere concentratie nicotine tot je neemt als via het eten van tomaten of chilipepers.

Bovendien blijkt uit onderzoek[2] dat de werkzame stoffen van tomatensap in staat zijn om bij zwangere ratten de longen te beschermen tegen de beschadigingen van nicotine. Dat is beslist een nuttige vaststelling want niemand zit te wachten op een zwangerschap met een ongezonde moeder.

[1] Siegmund et al: Determination of the nicotine content of various edible nightshades (Solanaceae) and their products and estimation of the associated dietary nicotine intake in Journal of Agricultural and Food Chemistry - 1999 
[2] Maritz et al: Tomato juice protects the lungs of the offspring of female rats exposed to nicotine during gestation and lactation in Pediatric Pulmonology - 2011

Waarom smaken tomaten zoet?

De meeste kinderen en zelfs volwassen prefereren liever zoet boven bitter of zuur. Dat betekent echter niet dat je ongebreideld suiker of suikervervanger moet toevoegen om een voedingsmiddel een zoete smaak te geven. Nieuw onderzoek toont aan dat er methodes bestaan om een zoete smaak te simuleren, waardoor er minder suiker noodzakelijk is.

Hoe zoet een voedingsmiddel is heeft niet noodzakelijkerwijs te maken met de suikers. Onderzoekers[1] hebben dat idee getest met behulp van tomaten: testpersonen meenden dat een tomatenras, de Matina, twee keer zo zoet was dan de Yellow Jelly Bean, terwijl juist de Matina minder suikers bevatte dan zijn gele familielid. De onderzoekers kwamen tot de conclusie dat ook de vluchtige stoffen – chemische stofjes in het fruit dat aroma doet ontstaan – een belangrijke rol spelen bij de impressie van zoetheid.
[Foto: http://hos.ufl.edu/kleeweb/flavorresearch.html]
Smaak is een combinatie van indrukken – input noemt men dat tegenwoordig – in de hersenen van de smaakpapillen en de neus. Voor wat betreft tomaten is de totale smaak het gevolg van de combinatie van diverse suikers, zuren en een dertigtal vluchtige stoffen[2]. Het blijkt dat er in tomaten een zestal vluchtige stoffen zitten die, onafhankelijk van de aanwezige natuurlijke suikers, een illusie van zoet kunnen geven. Vreemd genoeg ruikt niet ieder vluchtige stof van de tomaat zoet. Eentje, isovalerisch zuur, ruikt van nature naar zweetvoeten en is veroorzaker van een écht slechte adem, maar in combinatie met andere vluchtige stoffen in de tomaat wordt toch het signaal ‘zoet’ aan de hersenen doorgegeven.

Mogelijk versterken die vluchtige stoffen het effect van suikers in de hersenen. Tegelijkertijd bestaan er in de tomaat vluchtige stoffen met het tegengestelde effect. Dat alles betekent dat de wetenschappers weer aan het werk moeten om tomaten te ontwikkelen met veel goede vluchtige stoffen, waardoor tomaten en producten waarin tomaten verwerkt zijn, zoet blijven smaken, terwijl er nog minder natuurlijke suikers inzitten dan nu het geval is.

[1] Tieman et al: The chemical interactions underlying tomato flavor preferences in Current Biology - 2012 
[2] Tiaman et al: Identification of loci affecting flavour volatile emissions in tomato fruits in Journal of Experimental Botany - 2005

Tomaten en Borstvoeding

Tomaten zijn gezond, zelfs voor baby’s die borstvoeding krijgen. Tenminste, zo zou blijken uit onderzoek[1] van de Amerikaanse Universiteit van Ohio. De resultaten van dit onderzoek lijken aan te tonen dat het regelmatig eten van tomaten en tomatenproducten, zoals ketchup, de hoeveelheid lycopeen in moedermelk bij een moeder - en daardoor ook de borstvoeding krijgende baby - verhoogt.
[Foto: dugloo.com]
Lycopeen is de kleurstof, die tomaten die mooie helderrode kleur geeft, maar het zit ook in watermeloen, rozebottels en chilipepers. Het is chemisch gezien een caroteen, de oranje kleurstof van worteltjes en dat is een voorloper van de zo noodzakelijke vitamine A. Lycopeen heeft echter geen rol bij de aanmaak van vitamine A.

In een reageerbuisje (in vitro noemen de geleerden dat) heeft men een potentieel positief effect van lycopeen kunnen vaststellen op hart- en vaatziekten, depressies, ontstekingsreacties, kanker, diabetes en osteoporose. In een echte mens (in vivo) zijn de resultaten van niet alle onderzoeken nog volstrekt helder, maar dat het consumeren van tomaten gezond is moge duidelijk zijn.

[1] Alien et al: Tomato consumption increases lycopene isomer concentrations in breast milk and plasma of lactating women in Journal of American Dietetic Association - 2002

Een bijzondere tomaat: Green Zebra

De Green Zebra heeft zijn naam niet ten onrechte gekregen: hij is groen met gele strepen. Als je wat poëtisch aangelegd bent dan noem je het effect ‘prachtig chartreuse met diepe limoenkleurige strepen’. Het vruchtvlees is heldergroen en erg smaakvol. De smaak wordt omschreven als zoet met een friszure pittige bite. Als hij te rijp wordt kan de smaak ietwat melig worden en het is daarom zaak om hem niet op kleur, maar op basis van stevigheid uit te zoeken.

Deze mooie tomaat is voor salades en andere gerechten een kleurrijke aanwinst. Ook als broodbeleg is deze variëteit onovertroffen.
[Foto: www.tomatenzaden.nl]
Deze variëteit is nog niet zo lang op de markt want het zaad werd pas in 1983 voor het allereerst in Amerika beschikbaar gesteld. Uit Amerika komen berichten dat hij het perfect doet als kuipplant en hij kan er dan voor zorgen dat je in een goede zomer bedolven raakt onder de tomaten. Het duurt ongeveer een dag of 80 voordat er voor de eerste maal geoogst kan worden.

Wil je eens proberen om deze bijzondere tomaat op te kweken dan kun je hier de zaadjes bestellen.

Tomaten en ALS

Amyotrofische Lateraal Sclerose (ALS) is een zeer ernstige spier- en zenuwziekte, waardoor de zenuwcellen en spieren langzaam afsterven. De oorzaak van ALS is nog niet precies bekend. Evenmin bestaan er medicijnen die de ziekte kunnen stoppen of genezen. De gemiddelde levensverwachting van een ALS-patiënt is slechts drie tot vijf jaar.

Recent onderzoek[1] lijkt aan te tonen dat een dieet waarin grote hoeveelheden carotenoïden zijn opgenomen het ontstaan of het verloop van ALS zou kunnen vertragen. Natuurlijk zijn alle carotenoïden gezond, maar tijdens het onderzoek bleek dat het voornamelijk beta-caroteen en luteine waren die de positieve effecten opleverden.

Eerder onderzoek[2] maakte al duidelijk dat oxidatieve stress een rol speelt bij het ontstaan van dit ernstige ziektebeeld.
[Foto: Andrzej Włodarczyk]
Tomaten bevatten alle vier belangrijke carotenoïden: alpha- en beta-caroteen, luteïne en lycopeen. Deze carotenoïden zijn eigenlijk de kleurstoffen van de tomaat, rode biet en wortelen. Ze hebben alle individuele gezondheidsvoordelen, maar ook de 'groepssynergie' is belangrijk. Daarom is het altijd verstandiger om de gezonde stoffen in hun natuurlijke omgeving te consumeren, dan om ze uit een potje of capsule te halen.

En inderdaad, op de foto staan deze keer heerlijke oranje worteltjes.

[1] Fitzgerald et al: Intakes of vitamin C and carotenoids and risk of amyotrophic lateral sclerosis: Pooled results from 5 cohort studies in Annals of Neurology - 2012 [2]
[2] Federico et al: Mitochondria, oxidative stress and neurodegeneration in Journal of the Neurological Sciences - 2012

Een bijzondere tomaat: Purple Russian Plum

Als je de ware tomatenkwekende liefhebbers de vraag stelt welke paarsige tomaat zich het allerbest zou kunnen aanpassen aan onze vaderlandse klimatologische omstandigheden dan komt de Purple Russian Plum hoog op de lijstjes te staan.

De Russian Purple Plum is een heirloom uit de Oekraïne, wat betekent dat hij – wat dit betreft - zijn naam geen eer meer aan doet. Oekraïne behoort immers niet meer tot het Russische rijk.
[Foto: www.tomatenzaden.nl]
Deze variëteit kan heel goed tegen de kou en dat is een eigenschap die voor Nederland van groot belang is.

De tomaten hebben de vorm en grootte van een pruim en zijn in het bezit van een prachtige paarsige tot vrijwel zwarte kleur. Ze hebben een heerlijke zoete smaak, zijn vlezig en komen het meest tot hun recht wanneer ze vers gegeten worden. Mede door zijn afwijkende kleur zal ook een opvallend en smakelijk onderdeel van een salade kunnen zijn.

Wil je eens proberen om deze bijzondere tomaat op te kweken dan kun je hier de zaadjes bestellen.

Tomaten en Prostaatkanker

Wereldwijd krijgen ieder jaar meer dan een half miljoen mannen de diagnose prostaatkanker. Het is de doodsoorzaak voor zo’n 200,000 patiënten. In Nederland wordt prostaatkanker jaarlijks meer dan 10,000 keer geconstateerd. Nog verontrustender is het gegeven dat deze kankersoort de afgelopen 15 jaar een jaarlijkse stijging vertoont van 1.5%.

Het consumeren van tomaten of producten waarin tomaten zijn verwerkt lijkt omgekeerd evenredig te zijn met de kans op het krijgen van prostaatkanker. Dus: hoe meer tomaten je eet, hoe kleiner de kans op prostaatkanker.

Er werd altijd gedacht dat lycopeen, een sterke antioxidant en de kleurstof van de tomaat, verantwoordelijk was voor die positieve effecten, maar het lijkt erop dat er in de tomaat ook nog andere kleurstoffen verstopt zitten. De bijdrage van die andere carotenoïden, phytoeen en phytoflueen, met betrekking tot prostaatkanker zijn nog onvoldoende onderzocht. Chemisch gezien zijn phytoeen en phytoflueen de voorlopers van lycopeen, wat betekent dat het lichaam deze stoffen gebruikt om lycopeen aan te maken[1].

Onderzoekers[2] van de Universiteit van Illinois (USA) hebben eens gekeken wat men kon ontdekken wanneer men ratten op een dieet zette van tomatenpoeder, waarin de drie bekende kleurstoffen waren opgenomen. Het bleek dat alle drie de stoffen zich in de prostaat van die ratten hadden opgehoopt.

Je zou verwachten dat wetenschappers al hun andere werk aan de kant zouden gooien om onderzoek te gaan verrichten aan de tomaat en onderzoeken hoe en waarom die kleurstoffen bij prostaatkanker hun werk doen, maar niets is minder waar: in 2011 waren er nog maar een drietal wetenschappelijk verantwoorde dubbelblind studies[3] verricht, waarvan er twee kennelijk door de industrie betaald werden (‘high risk of bias’).

[1] Engelmann et al: Nutritional aspects of phytoene and phytofluene, carotenoid precursors to lycopene in Advances in Nutrition - 2011 
[2] Campbell et al: Phytoene, Phytofluene, and Lycopene from Tomato Powder Differentially Accumulate in Tissues of Male Fisher 344 Rats in Nutrition Research - 2007
[3] Ilic et al: Lycopene for the prevention of prostate cancer in Cochrane Database of Systematic Reviews - 2011

Tomaten en Osteoporose

Na je dertigste levensjaar neemt de botdikte langzaam af. Een hoogwaardig voedingspatroon kan die afname echter jarenlang vertragen. Dat betekent dat je een dieet moet volgen met voldoende vitamine D (uit zonlicht), magnesium en calcium. Eiwitrijk en suikerrijk voedsel dient beperkt te zijn. Voorts wordt minimaal een half uur lichaamsbeweging per dag aanbevolen.

Osteoporose is een ziektebeeld waarbij de botmassa afneemt en verstoring van de botmatrix verstoord raakt. De microstructuur van het bot zal voortdurend verslechteren en daardoor is er een vergrote kans op botbreuken.

Wetenschappelijk onderzoek[1] heeft een positief effect aangetoond tussen een hogere inname van fruit waarin bioactieve stofjes zijn opgenomen. Daarbij wordt met een bijzondere interesse gekeken naar lycopeen, de rode kleurstof in tomaat.
[Foto: www.worldhealth.net]
Men denkt dat de effecten op osteoporose het gevolg zijn van de anti-oxiderende en ontstekingsremmende werking van lycopeen. Een ander onderzoek[2] draaide het om: wat zou er gebeuren indien proefpersonen een maand lang geen tomaten zouden eten. Het bleek dat uit allerhande metingen bleek dat de ontstekingswaarden bij vrouwen in de menopauze toenamen en dus was het niet verwonderlijk dat de onderzoekers tot de conclusie kwamen dat lycopeen nuttig is om het risico op osteoporose te verkleinen

Hoewel de uitkomsten van deze onderzoeken zeer positief lijken, acht men het toch van belang dat er in de toekomst veel meer onderzoek moet worden verricht. Vooralsnog is het uiteraard wel een goed idee om zoveel mogelijk tomaten of producten, waarin tomaten zijn verwerkt, in je dieet op te nemen.

[1] Shen et al: Fruits and dietary phytochemicals in bone protection in Nutrition Research - 2012] 
[2] Mackinnon et al: Dietary restriction of lycopene for a period of one month resulted in significantly increased biomarkers of oxidative stress and bone resorption in postmenopausal women in Journal of Nutrition, Health and Aging - 2011

Een bijzondere tomaat: Oxhart Pink

In de supermarkt treffen we tegenwoordig wel wat meer variëteiten tomaten aan dan vroeger het geval was. Dat heeft vooral te maken met de klachten van onze oosterburen die op een gegeven ogenblik zeurden over het gebrek aan smaak van de uit ons land geïmporteerde tomaten. De producenten reageerden op die klachten door tomaten te gaan leveren met meer smaak en zodoende kennen we nu ook de trostomaatjes, de roma-tomaatjes, de cherrytomaatje en de vleestomaten.

Het lijkt soms net alsof we nimmer heerlijke tomaten hebben gekend die boordevol smaak en structuur waren. Dat is dus een duidelijke misvatting want lang voordat de massaproductie de tomaat onder handen nam waren er onnoemelijk veel rassen en variëteiten, die thans volslagen onbekend zijn.
[Foto: www.tomatenzaden.nl]
De Oxhart Pink is een zogenaamde heirloom of heritage tomaat van ene heer Geza Korbely uit Hongarije. De naam Oxhart Pink is goed gekozen omdat de tomaat de vorm en het formaat heeft van een koeienhart en ook nog eens roze van kleur is. Van deze tomaat wordt gemeld dat hij een uitzonderlijke goede smaak heeft met een perfecte balans tussen zoet en zuur. Hij heeft een stevig vruchtvlees en is daardoor een perfecte keus om je boterham mee te beleggen. De zeer productieve tomatenplant kan een behoorlijk formaat bereiken en de bladeren doen denken aan varens. De tomaten kunnen een gewicht bereiken van wel 500 gram per stuk.

Er bestaan verschillende variëteiten Oxhearts. Om enkele bekende te noemen: de Amish Paste met een ietwat langwerpige hartvormige vorm, de German Red Strawberry met een aardbei-achtige vorm en een iewat zurige smaak, de Japanese Oxheart die bekend staat om zijn roze tomaten en een hoge opbrengst en de Shilling Giant met zijn rode zeer grote tomaten.

Wil je eens proberen om deze bijzondere tomaat op te kweken dan kun je hier de zaadjes bestellen. 

Tomaten en Depressies

Een team van Chinese en Japanse wetenschappers heeft ontdekt dat het regelmatig consumeren van tomaten of producten waarin veel tomaten zijn verwerkt, zoals ketchup, de kans op het krijgen van depressie met wel 50 procent vermindert. [1]

De onderzoekers stelden 986 Japanners van 70 jaar en ouder een serie vragen over hun dieet, psychologisch welbevinden en het mogelijk hebben van depressies of depressieve gevoelens. Bejaarden zijn extra gevoelig voor depressies omdat ze steeds meer last krijgen van ouderdomsgerelateerde ziektebeelden en het idee krijgen dat hun lichaam hen in de steek laat.

Men ontdekte dat degenen die twee tot zes keer per week tomaten op het menu hadden staan 46 procent minder kans hadden op het krijgen van een depressie dan degenen die minder dan een keer per week tomaten aten. Zij die iedere dag tomaten aten hadden zelfs 52 procent minder kans op het krijgen van een depressie.
Men ontdekte ook dat het eten van andere groenten, waaronder kool, wortel, ui en pompoen, geen enkel effect had op (de symptomen van) een depressie.

Onderzoeksleider Dr Kaijun Niu meende dat de resultaten van het onderzoek duidelijk maankten dat het volgen van een dieet dat rijk is aan tomaten kan helpen om het ontstaan van depressies tegen te gaan.

In het onderzoek werd gesuggereerd dat het hoge niveau van lycopeen, de krachtige roodgekleurde anti-oxidant in tomaten voor het effect verantwoordelijk kon zijn. Al eerder in 2012 was bij een Fins onderzoek ontdekt dat lycopeen de kans op het krijgen van een hartaanval met wel 55 procent kon verminderen.

[1] Niu et al: A tomato-rich diet is related to depressive symptoms among an elderly population aged 70 years and over: A population-based, cross-sectional analysis in Journal of Affective Disorders - 2013

De tomaat en zijn verre familieleden

Stel dat je het genoom van de tomaat (Solanum lycopersicum) in zijn geheel kunt ontrafelen. Je zou vervolgens kunnen speuren naar overeenkomsten tussen de tomaat en andere plantenfamilies. Natuurlijk zul je allereerst de bekende familieleden tegenkomen want de tomaat behoort, zoals bekend, tot het geslacht Solanum. Dat betekent dat er een aantal directe familieleden kunnen worden aangewezen: aardappel (Solanum tuberosum) en de aubergine (Solanum melongena). Verder zijn er wereldwijd nog wat min of meer onbekende neefjes en nichtjes die ook als voedsel worden gebruikt, maar het meest bekend is het geslacht Solanum natuurlijk vanwege de giftigheid. De zwarte nachtschade (Solanum nigra) komt ook in de Nederlandse natuur voor en is een van de giftigste planten van onze flora.

Als we op de stamboom van de tomaat iets verder terugkijken dan merken we dat het geslacht Solanum behoort tot de grotere familie van de Solanaceae. Ook binnen die familie komen we een aantal bekende plantengeslachten tegen, zoals bijvoorbeeld de chilipepers (Capsicum), de tabak (Nicotinum), de doornappel (Atropa) en de tomatillo (Physalis). Ruwweg hebben deze geslachten dezelfde kenmerken als die van het geslacht Solanum: ze zijn giftig, maar leveren toch vaak eetbare bessen of knollen. De grote uitzondering daarop is de chilipeper want die is in zijn geheel eetbaar.

De bekende stambomen van het plantenrijk gaan nog veel verder terug want de familie Solanaceae behoort op zijn beurt weer tot de orde Solanales. Het probleem is echter dat deze stamboom in het verleden grotendeels is ingevuld op basis van gemeenschappelijke kenmerken en daardoor zijn er soms wat foutjes ingeslopen.
[Foto: The tomato Genome Consortium]
Recent heeft men [1] echter duidelijk weten te maken dat het meest directe familielid van het geslacht Solanum het geslacht Mimulus is. Tot dat geslacht behoort, onder andere, de gele maskerbloem (Mimulus guttatus), een ook in Nederland voorkomende exoot. Het genetisch onderzoek heeft uitgewezen dat beide geslachten zo'n 65 miljoen jaar geleden van elkaar zijn afgescheiden. Dat tijdstip komt aardig overeen met de inslag van de meteoriet die een einde maakte aan de heerschappij van de dinosauriërs. Dat die mateoriet ook gevolgen voor de tomaat zelf heeft gehad hebben we hier al eerder gezien.

Ook laat het onderzoek duidelijk zien dat nog veel verder terug in de tijd ook de geslachten Lactula (sla), Helianthus (zonnebloem), Vitis (druif) en Arabidopsis (zandraket) tot de verre voorouders van de tomaat moeten worden gerekend.

[1] The Tomato Genome Consortium: The tomato genome sequence provides insights into fleshy fruit evolution in Nature -2012

Een bijzondere tomaat: Granny Smith

Ja, ik weet het: een Granny Smith is een groene, heerlijk zurige appel. Het is een zogenaamde cultivar die stamt uit Australië waar hij in 1868 voor het eerst werd geoogst. De appel vernoemt Maria Ann Smith (1799-1870), de vrouw die het geluk had om de boomgaard te bezitten waar deze appel het levenslicht zag.

Maar omdat deze bijdrage over tomaten gaat is het goed om te weten dat er ook een tomaat bestaat met de naam Granny Smith. De naam van deze tomaat is goed gekozen want het betreft hier een (vrijwel) groenblijvende tomaat met een stevige bite. De smaak wordt omschreven als zurig en dat is - volgens kenners - eigenlijk zoals een echte tomaat zou moeten smaken.
[Foto: www.tradewindfruit.com]
Met andere woorden: de Granny Smith is een tomaat die lijkt op een appel en ook de textuur heeft van een appel. Maar zonder klokhuis en met erg weinig zaadjes. It's the best of both worlds.

Door zijn stevigheid is deze tomatenvariant bijzonder geschikt om te bakken, te grillen of onderdeel te worden van een knapperige salade.

Granny Smith's zijn behoorlijk grote tomaten en wegen tot zo'n 300 gram per stuk. Daardoor zal de struik ook enige ondersteuning nodig hebben.

Tomaten en ontstekingreacties

Er zijn nogal wat factoren die kunnen leiden tot hogere ontstekingswaarden in het bloed. Genoemd worden depressieve klachten en een ongezonde leefstijl, roken, fysieke inactiviteit en overgewicht.

Dit is de uitkomst van een proefschrift[1] van Hester Duivis. Ze onderzocht of depressie en ontstekingsmechanismen met elkaar in verband staan. Zowel bij oudere hartpatiënten, gezonde volwassenen en adolescenten bleek dat het geval te zijn. Opvallend was dat vooral mensen, die vaker last hebben van depressieve gevoelens, hogere ontstekingswaarden hadden. Dit verklaart mogelijk de grotere kans die depressieve mensen hebben op het ontwikkelen van hart- en vaatziekten alsook de slechtere prognose voor patiënten met hart- en vaatziekten.

Verder onderzoek[2] leek aan te tonen dat depressieve gevoelens hogere ontstekingswaarden (IL-6 en hsCRP) voorspelden bij patienten met hart- en vaatziekten, maar dat hogere ontstekingswaarden niet de depressieve gevoelens konden voorspellen.

Overgewicht is dus een factor voor hogere ontstekingswaarden. Uit recent onderzoek[3] is gebleken dat ook het drinken van een dagelijks glas tomatensap die ontstekingswaarden (IL-6, IL-8 en TNF-alpha) behoorlijk kan laten dalen. De onderzoekers kwamen tot de conclusie dat het verhogen van de consumptie van tomatensap een nuttig instrument kan zijn om de kans te verlagen op het krijgen van bepaalde ziektebeelden, die te maken hebben met die verhoogte ontstekingswaarden in het bloed zoals hart- en vaatziekten en diabetes.

[1] Duivis: Depression and inflammation; a life perspective - 2012 
[2] Duivis et al: Depressive symptoms, health behaviors, and subsequent inflammation in patients with coronary heart disease: prospective findings from the heart and soul study in American Journal of Psychiatry - 2011 
[3] Gvavipour et al: Tomato juice consumption reduces systemic inflammation in overweight and obese females in British Journal of Nutrition - 2012

Tomaten en hart- en vaatziekten

Het was al iets langer bekend[1] dat lycopeen, de kleurstof in de schil van tomaten, er voor kon zorgen dat LDL, de 'slechte' versie van cholesterol, zich minder goed kon hechten aan de vaatwanden. Omdat in Zuid-Europa traditioneel veel meer tomaten worden geconsumeerd blijkt dat juist daar minder hart- en vaatproblemen ontstaan dan in Noord-Europese landen.

Maar nu is middels een wetenschappelijk onderzoek[2] overduidelijk aangetoond dat het eten van tomaten en andere voedingsmiddelen, die rijk zijn aan de anti-oxidant lycopeen, de kans op het krijgen van een beroerte met wel 55 procent kan verminderen. Hoe meer consumptie van lycopeen, hoe minder kans op problemen. Lycopeen wordt in verband gebracht met het remmen van de productie van cholesterol, het voorkomen van bloedstolsels en het samenklonteren van bloedplaatjes.
Ach, zo zal een zeurpiet zeggen, dit onderzoek heeft niet aangetoond dat het eten van veel tomaten de kans op een beroerte kan verminderen, maar alleen dat mensen met een hoog gehalte aan lycopeen minder kans hebben. Het is een beetje onzinnige opmerking omdat je het stofje toch via groenten en fruit tot je zal moeten nemen.

Hoewel tomaten bekend staan om hun hoge gehalte aan lycopeen, zitten ook rode paprika's, papayas en watermeloenen boordevol met dat zo gezonde stofje. Mocht je je vervolgens afvragen waarom die lycopeen wel in paprika's zit en niet in chilipepers - het zijn tenslotte allebei Capsicums - dan is het antwoord dat ze wel degelijk in rijpe rode chilipepers aanwezig zijn, maar in een veel geringere hoeveelheid.

Misschien is het een interessante suggestie om - net zoals men in Angelsaksische landen doet - onze patat te gaan eten met gezonde ketchup in plaats van de zo ongezonde mayonaise. Je vervangt iets dat ongezond is door iets wat supergezond lijkt te zijn.

[1] Nyyssönen et al: LDL oxidative modification and carotid atherosclerosis: Results of a multicenter study in Artheriosclerosis - 2012
[2] Karppi et al: Serum lycopene decreases the risk of stroke in men: A population-based follow-up study in Neurology - 2012

Een bijzondere tomaat: Valencia

Als je de naam Valencia hoort dan kan het niet anders dan dat je denkt aan die zonovergoten Spaanse kustplaats, maar deze tomaat komt toch echt uit de Verenigde Staten. Het is een heirloom uit de noordoostelijke staat Maine.

Uiteraard gaan er een paar verhalen waarom deze tomaat de naam Valencia heeft gekregen. Sommigen zeggen dat hij wel erg veel lijkt op de sinaasappels waar de regio Valencia bekend om staat en dat hij daarom die naam heeft gekregen. Anderen verklaren dat de oorsprong van deze tomaat mogelijk toch in Valencia gezocht moet worden en dat hij ooit naar de Verenigde Staten is overgebracht, maar dat die kennis in de geschiedenis verloren is gegaan.

Omdat in Maine de winter wel erg vroeg kan invallen en soms tot diep in het voorjaar kan aanhouden lijkt de Valencia een perfecte keus voor dit klimaat. Hij doet het goed in die noordelijke streken en zou dus ook in Nederland succesvol geteeld kunnen worden. Van zaad tot oogst duurt ruwweg 76 dagen.
[Foto: www.tomatenzaden.nl]
De tomaten hebben een volle en complexe tomatensmaak, die soms wordt beschreven als ietwat ananasachtig, met een goede balans tussen zoet en zuur. De Valencia is vlezig met weinig zaadjes. Deze feloranje ronde tomaat weegt gemiddeld zo'n 250 gram.

In Amerika dreigt de Valencia wat in de vergetelheid te raken. Toch zijn er redenen genoeg om hem hier uitgebreid aan te gaan planten.

Wil je eens proberen om deze bijzondere tomaat op te kweken dan kun je hier de zaadjes bestellen.

De tomaat en zijn kleurstoffen

Het voornaamste bestanddeel van de traditionele tomaat is water. Verder bestaat de tomaat voornamelijk uit suikers en organische zuren, die samen zo'n 60% van het droge stofgehalte uitmaken[1]. In een rijpe tomaat zijn glucose en fructose de belangrijkste suikers, terwijl citroenzuur (ofwel vitamine C) en appelzuur de meest voorkomende organische zuren zullen zijn. Verder treffen we in deze rode bes nog behoorlijke hoeveelheden vitamine E en flavonoïden aan.

Qua gezondheid is de tomaat dus in alle opzichten al een topper, maar de wetenschap zou graag aan de tomaat wat extra positieve eigenschappen willen toevoegen in de vorm van anthocyanines. Die anthocyanines zijn een bijzondere vorm van flavonoïden en het zijn de kleurstoffen die in de schil van rode bessen voorkomen, maar ze geven ook de paarse kleur aan rode kool en de oranje kleur aan duindoornbessen. De meest bekende zijn toch die uit druiven en cranberry's.

Aan anthocyanines worden nogal wat gezondheidsvoordelen toegeschreven en ze zouden een positief effect hebben bij (het ontstaan van) kanker, verouderingsverschijnselen, ontstekingen, diabetes en bacteriële infecties.
Mochten lezers zich afvragen of de plant zelf ook nog enig voordeel van deze stofjes heeft dan is het antwoord bevestigend. Omdat anthocyanines voornamelijk in rijp fruit voorkomen is het voor fruiteters een signaal dat de bes eetbaar is en op die manier wordt het zaad effectief verspreid.

In de tomaat heeft, ondanks zijn rode kleur, maar weinig anthocyanines. Diens rode kleur wordt veroorzaakt door lycopeen en dat bestaat uit helder rode vormen van caroteen en een carotenoïde. De tomaat heeft dus een andere oplossing gevonden om zijn bessen aantrekkelijk te maken voor vogels.

Wetenschappers[2] hebben ontdekt dat enkele familieleden van de tomaat, zoals de wilde tomaat (Lycopersicon pennellii), wel in staat zijn om anthocyanines aan te maken en dus heeft men de genen, die de anthocyanines aanmaken, met succes overgezet naar de tomaat.

Is die tomaat daarmee nog gezonder geworden dan hij al was? Nou, dat valt wel mee omdat het maar de vraag is of al die anthocyanines in het menselijk lichaam wel doen wat ze in een reageerbuisje wel lijken te doen[3].

Maar tomaten blijven lekker in een heerlijke tomatensalade met feta, olijven en basilicum. Dat is in ieder geval een troost.

[1] Davies et al: The constituents of tomato fruit--the influence of environment, nutrition, and genotype in Critical Reviews in Food Science and Nutrition - 1981
[2] Jones et al: Characterization and inheritance of the Anthocyanin fruit (Aft) tomato in Journal of Heredity - 2003
[3] Lotito et al: Metabolic conversion of dietary flavonoids alters their anti-inflammatory and antioxidant properties in Free Radical Biology and Medicine - 2011 ]